Wat is het CIZ en wanneer heb je een indicatie nodig?

Het CIZ staat voor Centrum Indicatiestelling Zorg. Het is een onafhankelijke overheidsorganisatie met één taak: beoordelen of iemand recht heeft op zorg vanuit de Wet langdurige zorg, de Wlz. Dat is de zwaarste en meest intensieve zorg die we in Nederland kennen, voor mensen die blijvend veel hulp nodig hebben.

Belangrijk om te weten: het CIZ levert zelf geen zorg en regelt ook geen zorgverlener voor je. Het is puur een poortwachter. Het CIZ kijkt naar je situatie en zegt: ja, je hebt recht op langdurige zorg, of nee, op dit moment nog niet. Wat je daarna met dat besluit doet, is een volgende stap.

Dit is het stuk waar ik aan de keukentafel de meeste lucht zie ontstaan. De verwarring komt doordat "een indicatie" als één ding klinkt, terwijl er drie verschillende wetten zijn, elk met hun eigen indicatie en hun eigen loket. Het CIZ is er maar voor één daarvan.

• Wijkverpleging: een indicatie via de Zorgverzekeringswet (Zvw). Verzorging en verpleging thuis (wassen, aankleden, medicatie, wondzorg, injecties) loopt via je basisverzekering. Het bijzondere: hier komt geen CIZ aan te pas. De wijkverpleegkundige stelt de indicatie zelf. Zij komt langs, kijkt wat er nodig is en legt dat vast in een zorgplan. Je betaalt er geen eigen risico voor. Dit is de route waar de meeste mensen mee te maken krijgen, en die ze het minst goed kennen.
• Huishouden en begeleiding: een indicatie via de gemeente (Wmo). Voor huishoudelijke hulp, begeleiding of dagbesteding voer je een gesprek met de gemeente. Zij bepalen wat je krijgt. Geen CIZ dus, maar ook hier kan een wachttijd op zitten.
• Langdurige, zware zorg: een indicatie via de Wlz, en dáár komt het CIZ binnen. Pas als er blijvend permanent toezicht of 24 uur zorg dichtbij nodig is, is de Wet langdurige zorg aan de orde. En dat is de enige route waarvoor je een indicatie van het CIZ nodig hebt.

Met andere woorden: voor de hulp waar de meeste families mee beginnen, heb je helemaal geen CIZ nodig. Een CIZ-indicatie komt pas in beeld als de zorgvraag echt groot en blijvend is.

En er is nog een vierde route, die juist géén indicatie nodig heeft: particuliere zorg, die je zelf regelt en zelf betaalt. Die kan vaak starten waar de andere drie vastlopen op een afwijzing of een wachtlijst. Daar kom ik verderop op terug.

Het CIZ kijkt niet naar een diagnose of een leeftijd, maar naar wat iemand nog zelf kan. De kern is de vraag of er een blijvende behoefte is aan permanent toezicht of aan 24 uur per dag zorg in de nabijheid. Denk aan iemand met vergevorderde dementie die niet alleen gelaten kan worden, of iemand die zo kwetsbaar is dat er altijd hulp binnen handbereik moet zijn.

Het woord blijvend is daarbij belangrijk. Gaat het om tijdelijke zorg, bijvoorbeeld herstel na een operatie of een beroerte, dan is dat geen Wlz maar loopt het via de wijkverpleging. Het CIZ is er echt voor de situaties waarin het thuis, zelfs met veel hulp, structureel niet meer veilig gaat.

Als het CIZ besluit dat je recht hebt op Wlz-zorg, krijg je geen los briefje met "u mag zoveel uur zorg". Je krijgt een zorgprofiel (vroeger heette dat een zorgzwaartepakket, je hoort oudere mensen nog wel eens "ZZP" zeggen). Dat profiel beschrijft wát voor zorg en hoe intensief, niet het exacte aantal uren. Hoeveel uur je daadwerkelijk krijgt, bepaalt de zorgaanbieder later samen met jou.

Er bestaan ongeveer veertig zorgprofielen, verdeeld over sectoren. Voor ouderen gaat het bijna altijd om de sector Verpleging & Verzorging (VV). Een hoger nummer betekent grofweg zwaardere zorg. De meest voorkomende voor ouderen:

• VV4, beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging.
• VV5, beschermd wonen met intensieve dementiezorg. Dit is het profiel dat ik in de praktijk het vaakst voorbij zie komen.
• VV6, beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging.
• VV7 en VV8, beschermd wonen met zéér intensieve zorg, bij specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding (7) of op verzorging en verpleging (8).
• VV10, intensieve palliatief-terminale zorg, voor de laatste fase van het leven.

Je hoeft deze nummers niet uit je hoofd te kennen. Het CIZ kijkt naar de situatie en kiest het passende profiel. Maar het helpt om te weten dat een Wlz-indicatie altijd zo'n profiel ís, zodat je begrijpt wat er in de brief van het CIZ staat.

Veel mensen denken dat een Wlz-indicatie automatisch betekent: verhuizen naar een verpleeghuis. Dat hoeft niet. De indicatie zegt alleen dat je recht hebt op zware, langdurige zorg. Hóé je die zorg ontvangt, mag je voor een groot deel zelf kiezen. Er zijn vier leveringsvormen:

• Verblijf in een instelling. De klassieke route: wonen én zorg in een verpleeghuis. Voor wie thuis echt niet meer gaat.
• Volledig Pakket Thuis (VPT). Dit is in feite verpleeghuiszorg bij je thuis. Eén aanbieder regelt het hele pakket: persoonlijke verzorging en verpleging, maar ook maaltijden, hulp in het huishouden en dagbesteding. Je blijft in je eigen huis wonen, maar krijgt de zorg die je anders in een instelling zou krijgen.
• Modulair Pakket Thuis (MPT). Een deel van de zorg thuis, los samengesteld. Handig als mantelzorgers een stuk zelf blijven doen en je alleen bepaalde onderdelen wilt inkopen.
• Persoonsgebonden budget (PGB). Je krijgt een budget en regelt de zorg zelf, met eigen zorgverleners die je zelf uitkiest.

Vooral het VPT is iets dat veel families niet kennen. Het maakt het mogelijk om met een zware zorgvraag tóch thuis te blijven, precies de richting waar de overheid met het programma WOZO op stuurt.

Toen ik in de thuiszorg begon, ging ik er net als de meeste mensen vanuit dat zorg er gewoon is als je die nodig hebt. Dat beeld klopt steeds minder. In 2022 heeft het ministerie van VWS het programma WOZO gepresenteerd, met als norm "zelf als het kan, thuis als het kan". In dat programma staat letterlijk dat de toegang tot langdurige zorg op termijn wordt aangescherpt: de plekken met verblijf worden voorbehouden aan mensen met een zeer complexe, zware zorgvraag.

De reden daarvoor is geen onwil, het is rekenkunde. Nu werkt ongeveer 1 op de 7 werkenden in de zorg. Zou de zorg op de oude manier blijven werken, dan zou dat in 2040 oplopen naar 1 op de 4, en rond 2060 zelfs naar 1 op de 3. Tegelijk verandert de verhouding tussen ouderen en de mensen die voor ze kunnen zorgen. Nu staan er nog ongeveer 3 werkenden tegenover elke 65-plusser, in 2040 zijn dat er nog maar 2. En het aantal 80-plussers verdubbelt tussen nu en 2045, van ongeveer 0,9 miljoen naar 1,8 miljoen. Dezelfde zorg met minder handen en minder mantelzorgers. De overheid lost dat op door strenger te kijken wie écht een indicatie nodig heeft. En dat merk je thuis.

Op papier is er veel geregeld. Wijkverpleging, Wmo, Wlz: voor bijna elke situatie bestaat een regeling. Maar tussen "het staat in de wet" en "er staat morgen iemand voor de deur" zit een groot gat. En dat gat heet personeelstekort.

Twee dingen lopen door elkaar. Ten eerste wordt er strenger geïndiceerd: de professional die de indicatie stelt, weegt mee wat jij en je familie zelf nog kunnen. Vind je het zelf zwaar, maar oordeelt de indicerende dat het "nog net gaat", dan krijg je minder of niets. Ten tweede is er, ook als je wél een indicatie hebt, lang niet altijd een zorgverlener beschikbaar om die zorg te leveren. Een indicatie is geen garantie meer dat er ook echt iemand komt.

Dat is precies de situatie waarin families klem komen te zitten. Je loopt thuis over, de hulp komt niet of niet op tijd, en je staat met lege handen. Op dat moment kijken we samen wat past: soms is een hernieuwde aanvraag of een ander loket de weg, soms een aanpassing in huis, soms is particuliere thuiszorg een aanvulling op vaste momenten. Welke route bij jullie past, hangt af van de situatie en wat haalbaar is.

Ik zat laatst nog bij een cliënt die het er moeilijk mee had dat ze geen invloed had op het tijdstip waarop de zorg langskomt. Ze baalde ervan, en terecht, maar er was simpelweg geen andere optie: te veel mensen, te weinig handen. Terwijl we daarover praatten, kwamen we samen tot dezelfde conclusie. Eigenlijk zou de overheid de mensen veel beter moeten vertellen hoe de zorg van de toekomst eruit gaat zien. Dat gebeurt niet, en dus komt dat uitleggen vaak neer op de verpleegkundige aan de keukentafel.

Ik wil hier eerlijk over zijn, want ik zie het van dichtbij. Ik zie ouderen die achterblijven in situaties waarin ze eigenlijk veel meer zorg zouden moeten krijgen, maar die het simpelweg niet krijgen. Ik zie mantelzorgers die instorten en aan de keukentafel in tranen uitbarsten, omdat het al maanden te veel is. Ik heb families gesproken die in een terminale situatie te horen kregen dat er geen nachtzorg beschikbaar was. Dat is schrijnend, en ik vind het belangrijk dat je weet dat het niet aan jou ligt als het zo voelt.

Dat raakte mij, en het is precies waarom ik Zorgbaar ben begonnen: om het ingewikkelde systeem te vertalen naar gewone taal, zodat je weet waar je aan toe bent en welke kant je op kunt.

Als je geen indicatie krijgt terwijl je voelt dat het thuis eigenlijk niet meer gaat, dan sta je met lege handen. En ja, dat voelt oneerlijk. Je doet al zoveel, en dan hoor je dat het "nog net haalbaar" is. Ik snap dat gevoel, ik zie het wekelijks aan de keukentafel. Maar een afwijzing betekent niet dat er helemaal geen oplossing is. Het betekent alleen dat de zwaarste, vergoede route via de Wlz nu nog niet aan de orde is. We kunnen samen kijken wat er in jouw situatie wél past:

• Wijkverpleging via de basisverzekering, voor verzorging en verpleging thuis. Zonder eigen risico.
• Hulp via de gemeente (Wmo) voor huishouden en begeleiding, al kan daar een wachttijd van zes tot acht weken op zitten.
• Particuliere zorg als je niet wilt of kunt wachten. Die kan vaak binnen enkele dagen starten, zonder indicatie, met vaste gezichten en zorg op het moment dat het jullie uitkomt.

De kunst is om de route te kiezen die past bij de situatie van je naaste én bij wat haalbaar is voor jou. Daar denk ik graag eerlijk in mee.

Ik ken het systeem van binnenuit, en bij Zorgbaar werk ik samen met ervaren verpleegkundigen en verzorgenden die het vak net zo goed van binnenuit kennen. Twijfel je of je een CIZ-indicatie nodig hebt, of loop je vast op een afwijzing? Dan kijken we samen wat er in jouw situatie wél kan. Heb je recht op gratis zorg via de basisverzekering? Dan vertel ik je dat gewoon.

Doe de gratis zelfcheck. In ongeveer een minuut zie je welke route bij jullie past, en daarna bel ik je voor eerlijk advies. Zonder verplichtingen.

Voor de feiten en cijfers in dit artikel over de Wlz, de zorgprofielen, het programma WOZO en de arbeidsmarkt heb ik me gebaseerd op officiële bronnen:

• CIZ, Zorgprofielen (Wet langdurige zorg)
• Regelhulp (Ministerie van VWS), Welke zorg is mogelijk vanuit de Wlz
• Informatie langdurige zorg (Ministerie van VWS), Zorgprofiel
• Rijksoverheid, Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)
• WRR, Kiezen voor houdbare zorg (cijfer 1 op de 7 → 1 op de 3)
• CBS, Aantal 80-plussers verdubbelt richting 2045
• CBS, Grijze druk (verhouding werkenden per 65-plusser)